درس شانزدهم فارسی خوانداری ششم ابتدایی | آداب مطالعه | توضیح درس و حل فعالیت ها و دانش ادبی | کلاس اینترنتی ما (مومکا)

کلاس اینترنتی ما ( مومکا )  – بررسی کامل درس شانزدهم کتاب فارسی پایه ششم ابتدایی تحت عنوان آداب مطالعه که شامل پاسخ فعالیت ها، معنی واژه ها و شعر ها، توضیح قالب های شعری و همچُنین بررسی نکات مهم دستوری است تقدیم شما می‌شود. امید است که از آن بهره گرفته و استفاده لازم را ببرید.

درس شانزدهم فارسی پایه ششم ابتدایی آداب مطالعه (توضیح درس)
 

درس شانزدهم فارسی پایه ششم ابتدایی آداب مطالعه (تدریس و پاسخ فعالیت ها)

بدان که قصّه خواندن و شنیدن، فایده‌ی بسیاری دارد:

اوّل آنکه از احوال گذشتگان خبردار شود.

دویم آنکه چون عجایب بشنود، نظر او به قدرت الهی، گشاده گردد.

سیم، چون محنت و شدت گذشتگان شنود، داند که هیچ کس از بند محنت آزاد نبوده است، او را تسلی باشد.

چهارم، چون زوال ملک و مال سلاطین گذشته شنود، دل از مال دنیا و دنیا بردارد و داند که با کس، وفا نکرده و نخواهد کرد.

پنجم، عبرت بسیار و تجربه‌ی بی شمار او را حاصل شود.

و خدای تعالی با حضرت رسول (ص) می‌گوید: «ای محمّد، ما از قصّه های رسولان و خبر های پیغمبران بر تو می‌خوانیم؛ آنچه بدان، دل را ثابت گردانیم و فایده های کلی تو را حاصل گردد» (قرآن کریم، سوره‌ی هود، آیه‌ی 120).

پس معلوم شد که در قصه های گذشتگان، فایده ای هست و خواننده و گوینده و شنونده را از آن فایده رسد. اگر پرسند که قصّه خوانی، چند نوع است، بگوی دو نوع: اول حکایت و دویم نظم خوانی.

اگر پرسند که آداب حکایت گویان چند است،

بگوی: اول آمکه قصه ای که ادا خواهد کرد، باید که بر استاد خوانده باشد و با خود تکرار کرده باشد تا فرو نماند. دویم آنکه چست و چالاک به سخن در آید و خام نباشد.
سیم باید که داند که جاعت، لایق چه نوع سخن است، بیشتر، از آن گوید که مردم، راغب آن باشند.

چهارم، نثر را وقت وقت به نظم آراسته گرداند که بزرگان گفته اند: نظم در قصّه خوانی چون نمک است در دیگ؛ اگر کم باشد، طعام بی مزه و اگر بسیار گردد شور شود؛ پس اعتدال، نگاه باید داشت.

پنجم، سخنان محال و گزاف نگوید که در چشم مردم، سبک شود.

اگر پرسند که آداب نظم خوانی چند است،

بگوی: اول آنکه به آهنگ خواند.

دویم، سخن را در دل مردم بنشاند.

سیم، اگر بیتی مشکل پیش آید، شرح آن با حاضران بگوید.

چهارم، چنان نکند که مستمع، ملول گردد.

پنجم، صاحب آن نظم را در اول یا آخر، یاد کند و فاتحه و تکبیر گوید.

کمال الدّین حسین واعظ کاشفی، فُتوّت نامه‌ی سلطانی

دوستان و همراهان عزیز، معنی درس آداب مطالعه در قسمت های بعدی این پست آمده است. با ما همراه باشید.

درس شانزدهم فارسی پایه ششم ابتدایی آداب مطالعه (پاسخ فعالیت ها و درک مطلب و دانش زبانی)

گام به گام فارسی ششم | درس شانزدهم : آداب مطالعه


درک مطلب (صفحه‌ی 103 کتاب درسی فارسی خوانداری ششم)


1- سه مورد از فایده‌های قصّه خواندن را بیان کنید.

  1. باخبر شدن از سرنوشت کسانی که از دنیا رفته‌اند
  2. شناخت بیشتر نسبت به قدرت خداوند
  3. کم شدن غم و اندوه (تسلی)
  4. دل بُریدن از مالِ دنیا
  5. به دست آوردن تجربه‌ی زیاد

2- چرا باید در آغاز یا پایان نوشته از شاعر یا نویسنده‌ی آن یاد کرد؟

زیرا این از آدابِ شعرخوانی است و نشانه‌ی احترام به آن شاعر یا نویسنده است. همچنین کارِ اخلاقی این است که مخاطبین از صاحبِ اثر (شاعر یا نویسنده) اطلاع داشته باشند تا حقوقِ آن شاعر یا نویسنده ضایع نشود.

3- اگر بخواهید قصّه‌ای برای خواندن انتخاب کنید، چه ویژگی‌هایی را برای آن در نظر می‌گیرید؟

  • عبرت‌آموز باشد
  • روند منطقی داشته باشد
  • در میان قِصّه، شعر وجود داشته باشد
  • نثر آن ساده و قابل فهم باشد
  • خلاصه باشد
  • جذاب باشد
  • معنی کلماتِ سخت را توضیح داده باشد
  • آموزنده باشد

4- چه شباهت‌هایی بین حکایت گویی و نظم خوانی وجود دارد؟

هم حکایت‌گویی و هم نظم‌خوانی، مفید و آموزنده هستند. هر دوی آنها دارای آدابی هستند که باید رعایت شوند، هر دو باید به گونه‌ای انجام شود که برای مردم جذاب و تاثیرگذار باشد، هنگامِ خواندنِ حکایت باید از نویسنده ی آن حکایت یاد کرد و هنگام خواندن شعر باید از شاعرِ آن شعر یاد کرد.


واژه آموزی (صفحه‌ی 103 کتاب درسی فارسی خوانداری ششم)


گاهی برای ساختن یک واژه‌ی جدید در زبان فارسی از ترکیب کلمه با «خوان/ خوانی» بهره می‌گیریم؛ مانند
کلمه خوان/ خوانی کلمه‌ی جدید
شعر خوان/ خوانی شعرخوان / شعرخوانی
نغمه خوان/ خوانی نغمه خوان / نغمه خوانی
لالایی خوان/ خوانی لالایی خوان/ لالایی خوانی

بخوان و حفظ کن – به گیتی، به از راستی، پیشه نیست  (صفحه‌ی 104 کتاب درسی فارسی خوانداری ششم)


به گیتی بِه از راستی، پیشه نیست        ز کژّی بَتَر، هیچ اندیشه نیست

سخن گفتنِ کژ ز بیچارگی است                 به بیچارگان بر، بباید گریست

هر آن کو که گردد به گِردِ دروغ                ستمکاره خوانیمش و بی فروغ

همه راستی کن که از راستی                      نیاید به کار اندرون، کاستی

هر آن کس که با تو نگوید دُرست      چنان دان که او دشمنِ جانِ توست

گشاده است بر ما درِ راستی                       چه کوبیم خیره درِ کاستی؟

مکن دوستی با دروغ آزمای                            همان نیز با مردِ ناپاک رای

دوستان و همراهان عزیز، معنی و آرایه های ادبی شعر به گیتی به از راستی پیشه نیست در قسمت های بعدی این پست آمده است. با ما همراه باشید.


خوانش و فهم (صفحه‌ی 105 کتاب درسی فارسی خوانداری ششم)


1-  در مصراع به گیتی به از راستی پیشه نیست خوانش دو واژه به چگونه است؟

اولین «به» حرف است و آن را اینگونه می‌خوانیم: بـ + ـه (ـِ)

دومین «به» صفت است (به معنای بهتر) و آن را اینگونه می‌خوانیم: بـ + ـه (هـ)

2-  بیت گشاده است بر ما در راستی چه کوبیم خیره در کاستی به چه مفهومی اشاره دارد؟

به مفهوم راستگویی و صداقت اشاره دارد (درِ راستگویی و دُرُستکاری بر روی ما باز است پس چرا باید با لجبازی به سمت دروغگویی و بدکاری پیش برویم)

درس شانزدهم فارسی پایه ششم ابتدایی آداب مطالعه (معنی شعر ها و کلمات)

معنی شعرها (ابیات) و کلمات و آرایه های ادبی درس شانزدهم فارسی ششم ابتدایی

معنی درس آداب مطالعه (صفحه‌ی 100 کتاب درسی فارسی خوانداری ششم)


بدان که قصّه خواندن و شنیدن، فایده‌ی بسیاری دارد:

آگاه باش که داستان (قصه) خواندن و شنیدن فایده‌های بسیاری دارد.

اوّل آنکه از احوال گذشتگان خبردار شود.

فایده‌ی اوّل این است که از تاریخ و سرگذشت پیشینیان آگاه می‌شود.

دویم آنکه چون عجایب بشنود، نظر او به قدرت الهی، گشاده گردد.

فایده‌ی دوم این است که وقتی انسان درباره شگفتی‌های جهان می‌خواند. شناخت او نسبت به قدرت خداوند بیشتر می‌شود.

سیم، چون محنت و شدت گذشتگان شنود، داند که هیچ کس از بند محنت آزاد نبوده است، او را تسلی باشد.

فایده‌ی سوّم این است که وقتی داستان رنج و سختی‌هایی که گذشته گان کشیده اند را می‌فهمد. به این نکته پی می‌برد که هیچ کس بدون رنج و درد نبوده و این سختی‌ها فقط برای او نیست در نتیجه موجب کم شدن غم و اندوه او می‌شود.

چهارم، چون زوال ملک و مال سلاطین گذشته شنود، دل از مال دنیا و دنیا بردارد و داند که با کس، وفا نکرده و نخواهد کرد.

فایده‌ی چهارم این است که وقتی اخبار نابودی و تباهی سرزمین و اموال پادشاهان گذشته را می‌شنود دیگر به مال دنیا دل نمی‌بنند. چون می‌داند که دنیا و مال دنیا به هیچ کس وفادار نمانده و نخواهد ماند.

پنجم، عبرت بسیار و تجربه‌ی بی شمار او را حاصل شود.

فایده‌ی پنجم این است که پند فراوانی می‌گیرد و تجربه زیادی به دست می‌آورد.

و خدای تعالی با حضرت رسول (ص) می‌گوید: «ای محمّد، ما از قصّه های رسولان و خبر های پیغمبران بر تو می‌خوانیم؛ آنچه بدان، دل را ثابت گردانیم و فایده های کلی تو را حاصل گردد» (قرآن کریم، سوره‌ی هود، آیه‌ی 120).

خداوند بلند مرتبه به پیامبر(ص) می گوید «ای محمد ما داستان‌های پیامبران(قبل از تو) و اخبار پیغمبران را برای تو می‌خوانیم(روایت می‌کنیم) و از آنها سودهای بی‌اندازه به تو می‌رسد.

پس معلوم شد که در قصه های گذشتگان، فایده ای هست و خواننده و گوینده و شنونده را از آن فایده رسد. اگر پرسند که قصّه خوانی، چند نوع است، بگوی دو نوع: اول حکایت و دویم نظم خوانی.

پس مشخص شد که دانستن داستان‌های گذشتگان فایده‌هایی دارد که هم برای خواننده و هم گوینده و هم شنونده مفید است. اگر از تو پرسیدند که قصّه گویی چند نوع است؟ بگو دو نوع: اول داستان‌هایی که به صورت حکایت است دوم داستان‌هایی که در قالب شعر است.

اگر پرسند که آداب حکایت گویان چند است،

اگر از تو پرسیدند که قصّه گویان چه گونه حکایتی را بیان می‌کنند؟

بگوی: اول آمکه قصه ای که ادا خواهد کرد، باید که بر استاد خوانده باشد و با خود تکرار کرده باشد تا فرو نماند. دویم آنکه چست و چالاک به سخن در آید و خام نباشد.

بگو اول این که فرد قصّه‌ای را که می‌خواهد باز گو کند برای یک استاد بخواند و هچنین با خود تمرین کرده باشد تا در هنگام قصّه گویی چیزی را از یاد نبرد. دوم این که در فن سخن گفتن چابک و زرنگ باشد و بی‌تجربه نباشد.

سیم باید که داند که جاعت، لایق چه نوع سخن است، بیشتر، از آن گوید که مردم، راغب آن باشند.

سوم این که باید بداند چه سخنی برای شنوندگان مناسب است و بیشتر در مورد مطالبی حرف بزند که مردن می‌‌پسندند،

چهارم، نثر را وقت وقت به نظم آراسته گرداند که بزرگان گفته اند: نظم در قصّه خوانی چون نمک است در دیگ؛ اگر کم باشد، طعام بی مزه و اگر بسیار گردد شور شود؛ پس اعتدال، نگاه باید داشت.

چهارم این که باید در زمان‌های مناسب در بین قصّه ساده خود از شعر نیز استفاده کند زیرا بزرگان گفته اند شعر در میان قصه خواندن مانند نمک زدن به غذا است اگر کم بزنی غذا بی‌مزه می‌شود و اگر زیاد بزنی غذا شور می‌شود پس باید میانه روی کرد.

پنجم، سخنان محال و گزاف نگوید که در چشم مردم، سبک شود.

پنجم این که سخنان غیر ممکن و بیهوده نگوید زیرا در چشم مردم، ارزش و شان خود را از دست می‌دهد.

اگر پرسند که آداب نظم خوانی چند است،

اگر بپرسند که آداب شعر خوانی چگونه است؟

بگوی: اول آنکه به آهنگ خواند.

بگو اول این که آهنگ و وزن شعر را درست رعایت کند.

دویم، سخن را در دل مردم بنشاند.

دوم این که شعر را طوری بخواند که در مردم تاثیر گذار باشد.

سیم، اگر بیتی مشکل پیش آید، شرح آن با حاضران بگوید.

سوم این که اگر در میان شعر بیتی بود که فهم آن برای دیگران مشکل بود آن بیت را توضیح بدهد.

چهارم، چنان نکند که مستمع، ملول گردد.

چهارم این که به شکلی سخن نگویید که شنوده خسته شود

پنجم، صاحب آن نظم را در اول یا آخر، یاد کند و فاتحه و تکبیر گوید.

پنجم در اول یا آخر شعر از نام شاعر آن شعر یاد کند و برای او فاتحه ای بخواند

کمال الدّین حسین واعظ کاشفی، فُتوّت نامه‌ی سلطانی


معنی شعر و آرایه های ادبی به گیتی به از راستی پیشه نیست (صفحه‌ی 104 کتاب درسی فارسی خوانداری ششم)


قالب شعر به گیتی به از راستی پیشه نیست : مثنوی

به گیتی بِه از راستی، پیشه نیست        ز کژّی بَتَر، هیچ اندیشه نیست

معنی: در جهانِ هستی، هیچ کاری بهتر از راستگویی نیست و هیچ فکر و عملی بدتر از نادرستی و دروغ نیست.

آرایه های بیت اول: دارای دو جمله (نیست در هر مصراع) / قافیه: پیشه و اندیشه / ردیف: نیست و نیست / ز: مخفف از / تضاد بین راستی و کژی

سخن گفتنِ کژ ز بیچارگی است                 به بیچارگان بر، بباید گریست

معنی: دروغ گفتن، نشانه‌ی بدبختی و بچارگی است و باید به حال این بدبخت‌ها (افراد دروغگو) گریه کرد.

آرایه های بیت دوم: دارای دو جمله (است و گریست) / قافیه: است و گریست / ترکیب وصفی و نهاد: سخن گفتن کژ / به بیچارگان بر: دو حرف اضافه برای یک متمم است. / بباید گریست: از آن نوع فعل هایی است که نهاد آن هرکس می تواند باشد.

هر آن کو که گردد به گِردِ دروغ                ستمکاره خوانیمش و بی فروغ

معنی: هر کسی که دروغ می‌گوید، ما او را ظالم و بی‌خرد (کسی که در تاریکی جهل قرار دارد – بی عقل) خطاب می کنیم.

آرایه های بیت سوم: دارای دو جمله (گردد و خوانیمش) / قافیه: دروغ و بی فروغ / کو: مخفف که او / نهاد: هر آن کو (مصراع اول)، ما (مصراع دوم) / ترکیب اضافی: گرد دروغ / مفعول: «ش» در / تناسب بین کلمات (دروغ، ستمکاره و بی فروغ / کنایه: به گرد دروغ کنایه از دروغ گفتن

همه راستی کن که از راستی                      نیاید به کار اندرون، کاستی

معنی: همیشه در زندگی راه درست و راستگویی را انتخاب کن زیرا هیچ وقت ضرری از درستکاری و صداقت به انسان نمی‌رسد.

آرایه های بیت چهارم: دارای دو جمله (کن و نیاید) / قافیه: راستی و کاستی / مفعول: راستی / نهاد: تو، کاستی / قید: همه (همیشه) / آرایه تضاد بین راستی و کاستی

هر آن کس که با تو نگوید دُرست      چنان دان که او دشمنِ جانِ توست

معنی: هر کسی که به تو دروغ می‌گوید و با تو روراست نیست، بدان و آگاه باش که او دشمن جان تو می‌باشد. 

آرایه های بیت پنجم: دارای سه جمله (نگوید و دان و توست) / قافیه: درست و توست / قید: چنان / ترکیب اضافی: دشمن جان / نهاد: هر آن کس، تو (جمله دوم)، او (جمله سوم) / مفعول: درست، که او دشمن جان توست (برای دان) / فعل: نگوید (مضارع)، دان، است (مضارع)

گشاده است بر ما درِ راستی                       چه کوبیم خیره درِ کاستی؟

معنی: درِ درستکاری و راستگویی همیشه به روی ما باز است، پس چرا بی‌دلیل درِ دروغ و بدکاری را بزنیم؟ (چرا با لجبازی به سمت دروغ و بدکاری برویم؟)

آرایه های بیت ششم: دارای دو جمله (است و کوبیم) / قافیه: راستی و کاستی / نهاد: در راستی / مفعول: در کاستی / حرف اضافه: بر / متمم: ما / کنایه: در راستی را خیره کوبیدن کنایه از دروغ گفتن

مکن دوستی با دروغ آزمای                            همان نیز با مردِ ناپاک رای

معنی: با انسان دروغگو، دوست نشو، همچنین با انسانِ بَد اندیش دوست نشو.

آرایه های بیت هفتم: دارای دو جمله (مکن و دوستی مکن) / قافیه: دروغ آزمای و ناپاک رای / نهاد: تو / ترکیب وصفی: مرد ناپاک رای / مفعول: دوستی / واژه های غیر ساده: ناپاک رای، دروغ آزمای، دوستی

 شاهنامه فردوسی


معنی کلمات ( واژه های ) درس شانزدهم فارسی ششم ابتدایی : آداب مطالعه


معنی لغات درس آداب مطالعه فارسی ششم

  • گذشتگان : پیشینیان، درگذشته‌ها، کسانی که از دنیا رفته‌اند
  • عبرت گرفتن : پند گرفتن
  • محنت : رنج، درد
  • تسلی : آرامش دادن، کاستن از اندوه کسی
  • زوال : نابودی، رو به نیستی رفتن
  • سلاطین : پادشاهان
  • مُلک :کشور، پادشاهی
  • رسولان : فرستادگان، پیامبران
  • ثابت : پابرجا، استوار
  • تعالی : بلند مرتبه، برتر
  • نظم‌خوانی : شعرخوانی
  • جماعت : مَردُم
  • طعام : غذا
  • اعتدال : میانه‌روی
  • محال : ناممکن
  • گزاف : دروغ، لاف، بیهوده
  • چست : چابک، تند و تیز، چالاک
  • راغب : مایل، علاقه‌مند
  • آهنگ : وزن، ریتم
  • مستمع : شنونده
  • ملول : غمگین، آزرده، خسته
  • فاتحه : آغاز کار، اوّل چیزی، گشایش، در اینجا خواندنِ سوره‌ی فاتحه (حمد) برای طلب آمرزش
  • تکبیر :بزرگ شمردن
  • گیتی : جهان
  • پیشه : کار
  • کژی : کجی، انحراف، ناراستی، دروغ
  • بتر : بدتر
  • بر : در اینجا به معنی حال انسان
  • فروغ : نور، روشنایی
  • نیک نامی : خوشنامی
  • کاستی : کمی، نقصان، دروغ
  • خیره : بی‌سبب، به بیهودگی
  • گشاده است : باز است
  • دروغ آزمای : دروغگو
  • رای : اندیشه
  • ناپاک رای : بداندیش

هم خانواده درس شانزدهم فارسی ششم – آداب مطالعه

  • تَسلّی: تسلیت
  • جماعت: جمعیّت، مَجمَع، مجموع، جمع
  • سلاطین: سلطان، سلطنت
  • رسولان: رسول، ارسال، رسالت
  • تعالی: علی، عالی، متعالی
  • اعتدال: عادل، متعادل، معتدل، عدالت
  • راغب: مرغوب، رغبت
  • مستمع: سَمع، اِستماع، مُستَمِعین
  • فاتحه: فتح، فتوح، افتتاح
  • تکبیر: مُکَبّر، اکبر، کبری

کلمات مخالف درس شانزدهم فارسی ششم

  • گذشتگان ≠ آیندگان
  • محنت ≠ آسایش
  • تسلی ≠ آزردن
  • زوال ≠ هستی
  • ثابت ≠ سست، بی دوام
  • تعالی ≠ تنزل
  • جماعت ≠ فرد
  • اعتدال ≠ افراط، تفریط
  • محال ≠ ممکن
  • کژی ≠ راستی، درستی
  • کاستی ≠ فزونی

منبع کلمات: ساینس هاب

آدرس اینستاگرام کلاس اینترنتی ما - مومکا - MOMEKA.IR

لینک صفحه های مهم و مرتبط و پیشنهادی سایت 

صفحه کلاس اینترنتی ما ( مومکا ) در آپارات – ورود به صفحه

کتاب فارسی نگارش ششم ابتدایی ( سال تحصیلی 1400-1399 ) – دانلود

کتاب فارسی خوانداری ششم ابتدایی ( سال تحصیلی 1400-1399 ) – دانلود

صفحه مربوط به مطالب فارسی خوانداری ششم ابتدایی – ورود به صفحه

صفحه مربوط به مطالب فارسی نگارش ششم ابتدایی – ورود به صفحه

ورود به کلاس اینترنتی ما (مومکا) – ورود به صفحه

ثبت نام در کلاس اینترنتی ما (مومکا) – ورود به صفحه

مقالات مرتبط

نمونه گزارش پیشرفت تحصیلی توصیف عملکرد سامانه های سناد و سیدا دانش آموزان پایه ششم | متن تمامی درس ها | کلاس اینترنتی ما ( مومکا )

کلاس اینترنتی ما ( مومکا ) – متن نمونه گزارش پیشرفت تحصیلی توصیف عملکرد دانش آموزان پایه ششم ابتدایی در تمامی درس های این پایه…

4 3 votes
ارزش و کیفیت مطلب
2 دیدگاه ها
Inline Feedbacks
مشاهده تمام نظرات

راضیم خیلی خوبه

واقعا خیلی خوب و کامل بود
ممنون

2
0
دوست دارید عقاید خود را با دیگران به اشتراک بگذارید؟x
()
x